Kunst voor Dummies: een rottende haai op sterk water

Een opgezette haai verwacht je misschien in Naturalis of een tentoonstelling van de dierentuin, maar Britse kunstenaar Damien Hirst maakte er moderne kunst van.

Hirst liet in 1991 een visser in Queensland (Australië) een tijgerhaai vangen. Hij wilde eigenlijk een witte haai, maar die waren een paar dagen daarvoor bestempeld als bedreigde diersoort, dus dat feestje ging niet door. Hij wilde eigenlijk vooral “Something big enough to eat you.”. Hij liet de haai prepareren en liet hem ‘zwemmen’ in een vitrine met formaldehyde (sterk water). De haai zelf is ruim 4 meter lang en met de vitrine eromheen is het kunstwerk ruim 5 meter lang en 2 meter hoog 2 meter breed. Met zijn opengesperde bek is de haai nogal indrukwekkend en een tikkeltje angstaanjagend. Dat wilde Hirst ook graag. Ook terwijl de haai dood is, moet je je een beetje ongemakkelijk en een klein beetje geschrokken voelen.

Simpel werk, maar vet lange titel
Ondanks zijn angstaanjagende gebit is een haai in een bak formaldehyde best een eenvoudig en straigt-forward kunstwerk te noemen. De titel is dat daarentegen niet: “The Physical Impossibility of Death in de Mind of Someone Living”. Een lange titel die weinig te gissen overlaat. Het kunstwerk gaat duidelijk over leven en dood, een eeuwenoud thema binnen de kunst. De vroegere meesters schilderden al stillevens van een vaas met bloeiende bloemen, met daarnaast rottend fruit als herinnering aan hoe alles vergankelijk is. Opbeurender dan dat kan ik het niet maken, sorry.

Met de titel wil Damien Hirst zeggen dat we onze eigen dood alleen via een ander kunnen voorstellen (probeer het maar eens anders). In dit geval via een tijgerhaai die hij uit de zee heeft laten vissen. Hij hangt daar nu zo stil in zijn vitrine, terwijl zijn opengesperde bek je voor je gevoel elk moment zou kunnen aanvallen. Los van die filosofische boodschap is het natuurlijk gewoon heel tof om de haai van dichtbij te zien, hangend in die blauwe vloeistof.

Rijk en morbide
Hirst maakte de haai in 1991 in het begin vaan zijn carrière voor kunstverzamelaar Charles Saatchi, die het in 1992 voor het eerst tentoonstelde. Dit betekende voor Hirst wereldwijde bekendheid. De tijgerhaai had hem zo’n 6000 pond gekost. In 2004 werd het kunstwerk voor ongeveer 8 miljoen dollar verkocht. Damien Hirst is inmiddels één van de rijkste nog levende kunstenaars ter wereld.

Damien Hirst voor zijn kunstwerk. Bron.

Toen het werk in 1992 bekendheid kreeg, noemde het publiek Hirst morbide en choquerend. Hirst vond zichzelf niet zo morbide, dood hoort immers bij het leven, vindt hij. Een beetje choqueren is in de kunst toch ook de snelste weg naar bekendheid, geloof ik. Inmiddels zijn de werken van Hirst niet meer weg te denken en zijn ze meerdere malen tentoongesteld in grote musea in de wereld, zoals Tate Modern in Londen en The Metropolitan in New York.

Hij maakte meer dieren gevangen in formaldehyde, zoals een gouden en een in stukken gesneden kalf. Ook maakte hij “For the Love of God”; een platina afgietsel van een echte schedel, die hij vervolgens beplakte met ruim 8000 echte diamanten. Dood en leven is dus een terugkerend thema in zijn werken. Verder maakt hij (of eigenlijk zijn assistenten, want dat hoort zo als je een rebelse kunstenaar bent) schilderijen met stippen die voor duizenden dollars verkocht worden. Waarschijnlijk niet per se omdat ze zo uniek zijn (want dat zijn ze niet), maar omdat investeerders er belang bij hebben dat de werken duur verkocht worden. Ach, dat is ook een verdienmodel.

Damien Hirst – “For the Love of God” Bron: http://www.damienhirst.com

Ook de dood is blijkbaar vergankelijk
“The Physical Impossibility of Death in the Mind of Someone Living”  is inmiddels 30 jaar oud. Dat hield de dode haai blijkbaar niet uit. Al in 1993 begon het beest te rotten. De toenmalige eigenaar heeft de haai laten ontdoen van zijn huid en de huid laten spannen op een kunstmatig geraamte. Volgens Damien Hirst was dit geen porem, want je kon zien dat hij nep was en daarmee minder angstaanjagend. Het proces van rotten stopte ook niet. In 2006 is de haai daarom vervangen. Er werd een nieuwe tijgerhaai in Australië opgevist en op een betere manier geprepareerd. Deze toont echter inmiddels ook wat veroudering, een beetje zoals je vingers als je al meer dan een uur in bad zit.

Beetje vies. Bron.

Is dit wel kunst?
Uiteraard kun je je afvragen of dit wel kunst is. En zo ja, waarom dan? Damien Hirst is een conceptueel kunstenaar. Binnen de conceptuele kunststroming is het idee achter een kunstwerk belangrijker dan hoe het eruit ziet en van welk materiaal het gemaakt is. Vanuit deze positie is het de haai dus zeker een kunstwerk met het hele verhaal van leven en dood erbij. Hierom beschouwt hij het ook nog als hetzelfde kunstwerk, ondanks dat de haai vervangen is. Al had hij de rottende haai natuurlijk ook als ‘vergankelijkheid’ kunnen bestempelen.

Aan iedereen die zegt: “Dit kan iedereen toch maken”, heeft Hirst een duidelijke boodschap: “But you didn’t, did you?”.

Bronnen en meer info:
Bron omslagfoto: www.damienhirst.com

https://kunst-en-cultuur.infonu.nl/kunst/267-damien-hirst-de-gepekelde-haai.html

https://www.artsalonholland.nl/grote-meesters-kunstgeschiedenis/damien-hirst

https://www.groene.nl/artikel/de-haai-wordt-oud

https://www.theguardian.com/artanddesign/2003/apr/20/thesaatchigallery.art6|

https://en.wikipedia.org/wiki/The_Physical_Impossibility_of_Death_in_the_Mind_of_Someone_Living#cite_note-RS-1

Gepubliceerd door

Leonie Zuidersma

Heeft Kunst, Cultuur en Media gestudeerd aan de RUG. Is daarnaast beroepschaoot. Meer over mij weten? Check dan mijn berichten bij De Algemene Wanhoop.

Eén gedachte over “Kunst voor Dummies: een rottende haai op sterk water”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s